Thị trường vốn cần đảm nhận vai trò lớn hơn trong giai đoạn tăng trưởng mới
Phát biểu tại Hội nghị thường niên Diễn đàn Chứng khoán châu Á lần thứ 31 (ASF AGM 2026) với chủ đề “Đầu tư vào Việt Nam: Vươn mình trong kỷ nguyên mới”, ông Vũ Hoàng Dương, Phó Chủ tịch UBCKNN, cho biết Việt Nam đang chuẩn bị bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10%/năm trong 5 năm tới. Đi cùng mục tiêu này là nhu cầu vốn rất lớn cho nền kinh tế.
Giai đoạn 2026-2030, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội được ước tính khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương gần 1,5 nghìn tỷ USD. Trong đó, ngân sách nhà nước dự kiến đáp ứng khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 22%, còn gần 80% sẽ phải đến từ khu vực tư nhân và nguồn vốn quốc tế.
Trong đó, thị trường vốn được kỳ vọng đảm nhận vai trò lớn hơn trong cung ứng nguồn vốn trung và dài hạn. Theo kế hoạch, thị trường vốn và thị trường chứng khoán sẽ hướng tới huy động khoảng 10 triệu tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030, bình quân khoảng 2 triệu tỷ đồng mỗi năm, tương đương 80 tỷ USD/năm. Riêng tổng giá trị vốn huy động qua thị trường chứng khoán dự kiến đạt 5,4 triệu tỷ đồng trong 5 năm, cao hơn hơn 2 lần so với giai đoạn 2020-2025.
Dù vậy, nền kinh tế hiện vẫn phụ thuộc lớn vào hệ thống ngân hàng. Đến cuối năm 2025, tổng dư nợ tín dụng đạt khoảng 18,58 triệu tỷ đồng, tương đương 730 tỷ USD và bằng khoảng 145% GDP. Riêng năm 2026, hệ thống ngân hàng dự kiến tiếp tục cung ứng thêm khoảng 2,8 triệu tỷ đồng tín dụng mới.
Cùng với kênh tín dụng, quy mô thị trường chứng khoán cũng từng bước mở rộng. Đến giữa năm 2026, tổng vốn hóa cổ phiếu trên HOSE, HNX và UPCoM đạt khoảng 10,57 triệu tỷ đồng, tương đương 410 tỷ USD và bằng 82,3% GDP. Quy mô thị trường trái phiếu đạt khoảng 32,5% GDP, trong đó trái phiếu doanh nghiệp chiếm 11,6% GDP và trái phiếu Chính phủ khoảng 20,5% GDP.
Năm 2025 là một trong những năm ghi nhận khối lượng huy động lớn, cao khoảng 1,5 lần so với năm 2023. Trong đó, huy động qua cổ phiếu đạt khoảng 113.000 tỷ đồng, trái phiếu doanh nghiệp 651.000 tỷ đồng và trái phiếu Chính phủ 378.000 tỷ đồng.
Theo Phó Chủ tịch UBCKNN, cùng với quá trình phát triển, quy mô thị trường vốn và thị trường chứng khoán đã từng bước mở rộng, qua đó ngày càng khẳng định vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn cho cả Chính phủ và doanh nghiệp.
5 chiến lược ưu tiên thời gian tới
Theo mục tiêu trong Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, vốn hóa thị trường cổ phiếu phải đạt 120% GDP, quy mô thị trường trái phiếu đạt 58% GDP, trong đó trái phiếu doanh nghiệp tối thiểu đạt 25% GDP.
Đại diện UBCKNN cũng cho rằng quy mô thị trường Việt Nam hiện còn nhỏ và còn nhiều dư địa tăng trưởng để tiệm cận các thị trường trong khu vực. Sản phẩm trên thị trường chưa thực sự đa dạng, do đó cần tiếp tục nghiên cứu, thúc đẩy các công cụ mới như trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững và trái phiếu hạ tầng.
Để đáp ứng nhu cầu vốn cho mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, UBCKNN xác định 5 định hướng ưu tiên trong thời gian tới.
Thứ nhất là tái cân bằng cấu trúc dẫn vốn của nền kinh tế. Theo đó, cơ cấu tài trợ sẽ được tối ưu giữa tín dụng ngân hàng, phát hành cổ phiếu, phát hành trái phiếu, vốn tư nhân, hợp tác công tư và huy động vốn trên thị trường quốc tế. Tín dụng ngân hàng vẫn giữ vai trò quan trọng, nhưng nhu cầu vốn trung và dài hạn sẽ từng bước được dịch chuyển sang thị trường vốn.
Đi cùng với đó là mở rộng cơ sở tổ chức phát hành ra ngoài nhóm ngân hàng và bất động sản, tạo điều kiện để doanh nghiệp trong các lĩnh vực sản xuất, năng lượng, hạ tầng và công nghệ tiếp cận vốn qua thị trường.
Thứ hai là đa dạng hóa công cụ nợ bằng đồng nội tệ. Bên cạnh trái phiếu Chính phủ giữ vai trò định chuẩn, UBCKNN sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan để nghiên cứu, hoàn thiện khung pháp lý cho trái phiếu hạ tầng, trái phiếu dự án, trái phiếu chính quyền địa phương và chứng khoán hóa tài sản.
Để các sản phẩm này vận hành hiệu quả, thị trường cần có đường cong lãi suất đủ dài, các công cụ phòng ngừa rủi ro lãi suất, dịch vụ định giá, xếp hạng tín nhiệm độc lập và hệ thống giao dịch, lưu ký tập trung, minh bạch.
Thứ ba là xây dựng cơ sở nhà đầu tư tổ chức dài hạn. Theo UBCKNN, một thị trường đủ sâu cần có nguồn vốn dài hạn tương xứng từ các định chế đầu tư chuyên nghiệp như quỹ đầu tư, quỹ hưu trí và doanh nghiệp bảo hiểm.
Mục tiêu đến năm 2030 là giá trị tài sản của nhà đầu tư nước ngoài đạt khoảng 15% GDP, tổng giá trị tài sản ròng của các quỹ đạt khoảng 5% GDP và quy mô tài sản của các quỹ hưu trí tăng trưởng bình quân 11,5%/năm. Nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ cũng được khuyến khích chuyển dần từ đầu tư trực tiếp sang đầu tư gián tiếp thông qua các quỹ được quản lý chuyên nghiệp.
Thứ tư là phát triển tài chính bền vững theo chuẩn mực quốc tế. Trọng tâm là xây dựng hệ sinh thái tài chính xanh, bao gồm trái phiếu xanh, trái phiếu xã hội, trái phiếu bền vững, trái phiếu chuyển dịch, tài chính hỗn hợp và thị trường tín chỉ carbon; đồng thời chuẩn hóa tiêu chí phân loại xanh, quy trình xác minh độc lập và yêu cầu công bố thông tin theo chuẩn mực quốc tế.
Thứ năm là chủ động hội nhập sâu hơn nhằm giảm chi phí huy động vốn. UBCKNN sẽ xây dựng lộ trình áp dụng IFRS, nâng cao tiêu chuẩn quản trị công ty theo thông lệ OECD và khuyến khích công bố thông tin ESG.
Bên cạnh đó, Việt Nam hướng tới nâng hạng tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư, thúc đẩy thành lập trung tâm tài chính quốc tế, duy trì xếp hạng của FTSE và đáp ứng các tiêu chí để nâng lên thị trường mới nổi của MSCI cũng như thị trường mới nổi bậc cao của FTSE vào năm 2030.
“Với cộng đồng nhà đầu tư quốc tế, Việt Nam tiếp tục cam kết hội nhập sâu rộng và toàn diện. Thị trường vừa được nâng hạng nên sẽ cần thêm thời gian để tiếp cận và làm quen với các nhóm nhà đầu tư mới, song Việt Nam có nhiều doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, lĩnh vực kinh doanh đa dạng, tiềm năng mở rộng trong tương lai và có khả năng cạnh tranh với các doanh nghiệp trong khu vực và trên thế giới“, Phó Chủ tịch UBCKNN cho biết.
Cùng với môi trường vĩ mô và đầu tư ổn định, đây được xem là nền tảng để Việt Nam tiếp tục thu hút các quỹ đầu tư và định chế tài chính trong và ngoài nước.
