Thông tin được đưa ra tại hội thảo khoa học “Nhận diện giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa” do UBND thành phố Hà Nội, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội phối hợp với Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội tổ chức ngày 12-8 tại Hà Nội.
Hội thảo này cũng chính là một bước chuẩn bị hồ sơ khoa học Khu di tích Cổ Loa đệ trình lên UNESCO ghi danh Di sản thế giới. Tới đây, Hà Nội sẽ xây dựng công viên di sản tại Khu di tích Cổ Loa.
Khu di tích Cổ Loa – di sản đặc biệt
Trên cơ sở đối chiếu với các tiêu chí của UNESCO, hội thảo tập trung trao đổi, phản biện và hoàn thiện hệ thống luận cứ khoa học phục vụ việc nhận diện giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa, làm nền tảng cho quá trình tiếp tục hoàn thiện hồ sơ đề cử Di sản thế giới.
Các nhà khoa học khẳng định Cổ Loa có vị trí đặc biệt quan trọng trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.
Không chỉ là kinh đô của Nhà nước Âu Lạc dưới thời An Dương Vương vào khoảng thế kỷ III trước Công nguyên và thời kỳ Ngô Quyền thế kỷ X, Cổ Loa còn là trung tâm chính trị, quân sự và văn hóa gắn với nhiều giai đoạn phát triển của lịch sử dân tộc.
Với hệ thống thành lũy quy mô lớn, kỹ thuật xây dựng độc đáo, mạng lưới hào nước liên hoàn cùng không gian cư trú, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng được bảo tồn, kế thừa qua hơn hai thiên niên kỷ, Cổ Loa là một di sản đặc biệt phản ánh quá trình hình thành nhà nước sơ khai và nền văn minh sông Hồng ở Việt Nam.
Giá trị của Cổ Loa không chỉ thuộc về lịch sử Việt Nam
Ông Nguyễn Thanh Quang – Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội – cho biết trên cơ sở nghiên cứu, so sánh và tham vấn chuyên gia, Trung tâm định hướng xây dựng luận cứ Giá trị nổi bật toàn cầu của Cổ Loa trên hai tiêu chí (iii) và (iv) của Công ước Di sản Thế giới.
Tiêu chí (iii) nhấn mạnh giá trị của di sản như một bằng chứng độc đáo hoặc đặc biệt về một truyền thống văn hóa hoặc một nền văn minh đã tồn tại hoặc đang tồn tại.
Cổ Loa là bằng chứng vật chất quan trọng về quá trình hình thành nhà nước sơ kỳ trên nền tảng văn hóa Đông Sơn, phản ánh sự hội tụ của kỹ nghệ luyện kim, nông nghiệp lúa nước, giao thông đường thủy, kỹ thuật quân sự và tổ chức xã hội.
Giá trị của Cổ Loa vì thế không chỉ thuộc về lịch sử Việt Nam, mà còn góp phần làm rõ một giai đoạn quan trọng trong tiến trình hình thành và phát triển các nhà nước sơ kỳ ở Đông Nam Á.
Theo tiêu chí (iv), Cổ Loa cho thấy một mô hình tổ chức không gian quyền lực và cảnh quan đặc biệt, được hình thành trên cơ sở kết hợp giữa thành lũy, thủy hệ, không gian cư trú và sản xuất.
Giá trị của Cổ Loa không chỉ nằm ở cấu trúc ba vòng thành mà ở mối liên kết hữu cơ giữa thành – hào – Hoàng Giang – mạng lưới sông Hồng, gắn với điều kiện địa hình, địa mạo của vùng chuyển tiếp giữa trung du và đồng bằng Bắc Bộ.
Đây là một chỉnh thể thể hiện sự kết hợp giữa kỹ thuật xây dựng, thủy lợi, khai thác địa hình và tổ chức xã hội để hình thành một trung tâm quyền lực và cư trú quy mô lớn.
Cổ Loa vì vậy không chỉ là một công trình phòng thủ, mà là một cảnh quan lịch sử được kiến tạo và vận hành như một chỉnh thể, cung cấp bằng chứng quan trọng về trình độ tổ chức không gian, thích ứng với môi trường và xây dựng trung tâm quyền lực trong giai đoạn hình thành các đô thị cổ ở Đông Nam Á.
Khu di tích Cổ Loa bao gồm các di tích khảo cổ, thành lũy, các di tích lịch sử, kiến trúc tại địa bàn xã Đông Anh, thành phố Hà Nội, diện tích quy hoạch bảo tồn khoảng 860,4ha.
Khu di tích gồm hệ thống thành với ba vòng thành khép kín hiện còn tồn tại, gồm thành Nội, thành Trung và thành Ngoại, hệ thống hào nước liên kết với Hoàng Giang, Đầm Cả, Cống Song và các thủy hệ tự nhiên, các địa điểm khảo cổ học thuộc nhiều thời kỳ.
Và các di tích lịch sử, kiến trúc và tín ngưỡng như đền Thượng (đền An Dương Vương), am Mỵ Châu, đình Ngự Triều Di Quy, chùa Bảo Sơn, đình và chùa Mạch Tràng, không gian các làng truyền thống, lễ hội và phong tục được cộng đồng duy trì liên tục cho đến ngày nay.
