Nhìn lại chặng đường nửa thế kỷ, khởi đầu từ chủ trương của Đảng bộ Thành phố, “Nhà trưng bày tội ác Mỹ – Ngụy” được thành lập vào ngày 04/9/1975. Trải qua các giai đoạn phát triển, đơn vị lần lượt đổi tên thành “Nhà trưng bày tội ác chiến tranh xâm lược” (1990) và chính thức mang tên Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh từ ngày 04/7/1995. Mỗi lần đổi tên đều là một bước trưởng thành, hoàn thiện về chức năng và sứ mệnh của Bảo tàng.
Trong suốt 50 năm, Bảo tàng đã trở thành một địa chỉ văn hóa, du lịch lý tưởng, nơi giáo dục truyền thống lịch sử, ý thức gìn giữ hòa bình và phát triển tình đoàn kết, hữu nghị. Bảo tàng đã vinh dự đón tiếp hơn 25 triệu lượt du khách, đồng thời là thành viên tích cực của Mạng lưới Bảo tàng Vì Hòa bình thế giới (INMP) và Hội đồng Bảo tàng Quốc tế (ICOM).
Tại buổi lễ, ông Lâm Ngô Hoàng Anh, Phó Giám đốc điều hành Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh cho biết: “Trải qua nửa thế kỷ, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh đã khẳng định vị thế của một thiết chế văn hóa hàng đầu quốc gia. Sức sống của Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh được thể hiện qua những con số ấn tượng, với hàng chục triệu lượt khách tham quan, vượt mốc 25 triệu lượt vào năm 2025. Sau đại dịch, lượng khách phục hồi mạnh mẽ, có ngày vượt 10.000 lượt, chủ yếu là du khách quốc tế. Nền tảng tạo nên sức hút này là kho di sản ký ức quý giá gồm hơn 20.000 tài liệu, hiện vật và phim ảnh, nhiều hiện vật do cựu chiến binh, nhà báo và bạn bè quốc tế trao tặng”.
Với sứ mệnh chuyển hóa ký ức chiến tranh thành sức mạnh mềm văn hóa, góp phần vun đắp tình hữu nghị giữa các dân tộc thông qua ngoại giao nhân dân, theo ông Hoàng Anh, Bảo tàng sẽ tập trung vào 2 định hướng chiến lược. Một là đẩy mạnh hợp tác quốc tế, hai là chuyển đổi số toàn diện, ứng dụng công nghệ hiện đại như thuyết minh đa ngôn ngữ, số hóa hiện vật 3D, vé tự động và tham quan trực tuyến, nhằm lan tỏa di sản đến công chúng toàn cầu. Trên nền tảng 50 năm hình thành và phát triển, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh đang bước vào giai đoạn mới với tầm nhìn trở thành “Bảo tàng vì Hòa bình” tiêu biểu của Việt Nam và khu vực, truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ về trách nhiệm gìn giữ hòa bình.
Tham dự lễ kỷ niệm, ông Phạm Định Phong, Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ VH-TT&DL) đánh giá cao cũng như bày tỏ niềm tự hào về những thành tựu, sự trưởng thành và những bước chuyển mình mang tầm vóc chiến lược của Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh trong 50 năm qua.
Ông Định Phong nhấn mạnh: “Bước sang giai đoạn mới, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh không chỉ là điểm đến du lịch hàng đầu mà còn là “địa chỉ đỏ” giáo dục lịch sử, lòng yêu nước và khát vọng hòa bình cho thế hệ trẻ. Tôi mong Sở VH&TT TP.HCM tiếp tục quan tâm, tạo điều kiện để Bảo tàng phát huy vai trò, trở thành trung tâm văn hóa, giáo dục hòa bình mang tầm vóc quốc tế, góp phần xây dựng TP.HCM hiện đại, nghĩa tình”.
Từ những chứng tích của quá khứ, Bảo tàng Chứng tích chiến tranh cam kết tiếp tục sứ mệnh thiêng liêng giữ trọn ngọn lửa ký ức và nguyện là một sứ giả không mệt mỏi trên hành trình lan tỏa thông điệp hòa bình.
Tại lễ kỷ niệm, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh đã tổ chức buổi giao lưu với các nguyên lãnh đạo của bảo tàng, chủ đề “Sự gắn kết giữa các thế hệ vì sự phát triển của Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh”. Đồng thời, Ban tổ chức cũng công bố quyết định khen thưởng, trao giấy khen của Cục Di sản văn hóa, Bộ VH-TT&DL; giấy khen của Sở VH&TT và biểu trưng tri ân cho các cá nhân có nhiều đóng góp cho Bảo tàng Chứng tích chiến tranh…
Cũng trong khuôn khổ lễ kỷ niệm, Bảo tàng trân trọng giới thiệu đến công chúng trưng bày chuyên đề “Ẩm thực Nam bộ thời kháng chiến”. Đây là một góc nhìn nhân văn về cuộc chiến sinh tồn thầm lặng, nơi những bữa ăn đạm bạc đã trở thành nguồn sức mạnh tinh thần to lớn, nuôi dưỡng ý chí cho quân và dân ta. Trưng bày là một chuyến du hành ngược thời gian, giúp công chúng thêm thấu hiểu, tự hào về các thế hệ cha ông, và trân quý hơn nền hòa bình hôm nay. Nhiều hình ảnh, hiện vật trưng bày đã thể hiện sự sinh tồn, thích nghi và chiến đấu của quân dân ta mà đồng hành là những bữa ăn bình dị, mộc mạc nhưng đã tiếp thêm sức mạnh về thể chất và tinh thần để họ vượt qua những năm tháng khó khăn.
Tại không gian trưng bày, khách tham quan có thể chiêm ngưỡng các vật dụng thời bình và thời chiến, sờ và ngửi gia vị cùng các loại mắm đặc trưng Nam Bộ; khám phá bản đồ ẩm thực các vùng miền, tham gia trò chơi mô phỏng bếp Hoàng Cầm; quét mã QR để tìm hiểu công thức các món ăn dân dã như cơm nắm, bánh ít, mắm chưng…
Trưng bày cũng là một chuyến du hành ngược thời gian, giúp công chúng thêm thấu hiểu, tự hào về các thế hệ cha ông, từ đó trân quý hơn nền hòa bình hôm nay. Trưng bày mở cửa đón du khách tham quan từ ngày 4-9 kéo dài đến hết tháng 12-2025. Đây không chỉ là một không gian gợi nhớ ký ức mà còn góp phần truyền tải thông điệp mạnh mẽ về tinh thần yêu nước và tình yêu hòa bình dành cho thế hệ hôm nay và mai sau.
Lan Hương
