Hóa đơn đầu vào là căn cứ pháp lý quan trọng để xác định chi phí hợp lệ, nghĩa vụ thuế và các nghĩa vụ tài chính khác của hộ kinh doanh. Việc không thu thập, lưu giữ hóa đơn tiềm ẩn nhiều rủi ro cả về pháp lý lẫn tài chính.
Trong trường hợp không có chứng từ chứng minh nguồn gốc hàng hóa, khi bị cơ quan chức năng kiểm tra, hộ kinh doanh có thể bị coi là kinh doanh hàng hóa không rõ xuất xứ, từ đó đối mặt với nguy cơ bị xử phạt, tịch thu hàng hóa, thậm chí bị nghi ngờ có hành vi gian lận, trốn thuế.
Bên cạnh đó, hóa đơn đầu vào còn là cơ sở để xác định các khoản chi phí hợp lệ, giúp việc hạch toán doanh thu, chi phí và lợi nhuận phản ánh đúng thực tế hoạt động kinh doanh. Nếu thiếu hóa đơn, các khoản chi này sẽ không được cơ quan thuế chấp nhận, dẫn đến việc kê khai thuế không chính xác và nguy cơ bị truy thu thuế hoặc xử phạt vi phạm hành chính.
Theo quy định tại Điều 17 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 24/2025/NĐ-CP, hành vi kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ sẽ bị xử phạt với mức nghiêm khắc.
Mức phạt tiền được áp dụng gấp hai lần đối với tổ chức, cá nhân sản xuất hoặc nhập khẩu có hành vi vi phạm, hoặc đối với hàng hóa vi phạm thuộc các nhóm sau:
Thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến, chất bảo quản thực phẩm; thuốc phòng bệnh, thuốc chữa bệnh và nguyên liệu làm thuốc; mỹ phẩm; trang thiết bị y tế.
Chất tẩy rửa, hóa chất, chế phẩm diệt côn trùng, diệt khuẩn dùng trong gia dụng và y tế; sản phẩm xử lý môi trường nuôi trồng thủy sản, xử lý chất thải chăn nuôi; thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật; phân bón, xi măng; chất kích thích tăng trưởng; giống cây trồng, giống vật nuôi, giống thủy sản; thức ăn thủy sản; hoặc khoáng sản không phải là khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường theo quy định pháp luật.
Các loại hàng hóa khác thuộc danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Ngoài hình thức xử phạt chính, cơ quan chức năng còn có thể áp dụng biện pháp xử phạt bổ sung là tịch thu tang vật vi phạm, trừ trường hợp tang vật buộc phải tiêu hủy theo quy định.
Về biện pháp khắc phục hậu quả, người vi phạm có thể bị buộc tiêu hủy hàng hóa gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng hoặc môi trường; đồng thời phải nộp lại toàn bộ số lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm.
